გადადებული ავიარეისები - როგორ მოვითხოვოთ კომპენსაცია და რა უფლებებით სარგებლობენ მგზავრები
მსოფლიო მოსახლეობის დიდი ნაწილი ყოველდღიურად სარგებლობს სხვადასხვა ავიაკომპანიების მიერ შემოთავაზებული სერვისებით. გლობალიზაციამ, ტურიზმის განვითარებამ, ასევე ქვეყანაში არსებულმა ნეგატიურმა სოციალურმა ფონმა და დამოუკიდებელი რესპუბლიკისთვის საერთაშორისო თანამეგობრობაში დამკვიდრებისთვის მნიშვნელოვანი ვიზალიბერალიზაციის პროცესმა, საქართველოშიც ყოველწლიურად ქართული ავიაკომპანიების მიერ გადაყვანილ მგზავრთა რაოდენობის ზრდას შეუწყო ხელი.  თანდათანობით იმატა ქართული ავიაკომპანიების, ასევე აეროპორტების რიცხვმაც, რაც, თავის მხრივ, ხელს უწყობს, მათ შორის არსებული კონკურენციის ფონზე, ამ სისტემის მეტად დახვეწას და უფრო გამართული სერვისების მიწოდებას მომხმარებლებისთვის. თავის მხრივ, მნიშვნელოვანია ამ ბაზრის სამართლებრივი მოწესრიგების ასპექტების შესწავლა.  დროთა განმავლობაში ავიაბაზარზე სხვადასხვა პრობლემები იჩენს თავს და იზრდება  უფლებადარღვეული მომხმარებელების რიცხვიც, რომლებმაც ხშირ შემთხვევაში არც იციან  მათი უფლების დამცავი მექანიზმების არსებობის შესახებ.

ამ სფეროში ერთ-ერთ გახშირებულ პრობლემას წარმოადგენს გადადებული  რეისები და საათობით აეროპორტში უმისამართოდ დარჩენილი მგზავრები. ასეთ შემთხვევაში ხშირად  აეროპორტის წარმომადგენლები დაზარალებულებს შემდეგი ფრენის დროსთან დაკავშირებით მხოლოდ მწირ ინფორმაციას აწვდიან. არის შემთხვევები, როცა ავიაკომპანიები მხოლოდ მგზავრების მკაცრი მოთხოვნის შემთხვევაში იღებენ ვალდებულებას, უზრუნველყონ ახალი ბილეთებით. ასეთ დროს გაურკვეველია მგზავრთა ბედიც. ხშირ შემთხვევაში, მათ უწევთ მთელი დროის აეროპორტში გატარება, რადგან არ არიან უზრუნველყოფილი საჭირო თანხებით. ეს ყველაფერი უფრო მძაფრ მაშტაბებს იძენს მაშინ, როცა სხვა ქვეყანაში იმყოფებით და უბრალოდ ის შესაძლებლობაც გერთმევათ,  სახლში დაელოდოთ შემდეგ ფრენას.

როგორია ასეთ შემთხვევაში მგზავრთა უფლებები, როგორ და რა ვითარებაში იცავს მათ საერთაშორისო თუ ეროვნული კანონმდებლობა და რა შემთხვევაში ეკუთვნით  კომპენსაცია?

“საჰაერო ხომალდში ჩასხდომაზე უარის თქმის, ფრენის გაუქმების ან ხანგრძლივი დაგვიანების შემთხვევაში მგზავრებისათვის კომპენსაციის გაცემისა და დახმარების აღმოჩენის წესი“ საქართველო სამოქალაქო ავიაციის სააგენტომ 2012 წელს მიიღო. დოკუმენტი შემუშავებულია ევროკავშირის რეგულაციაზე დაყრდნობით და ადგენს ზემოთ ჩამოთვლილ შემთხვევებში კომპენსაციის გაცემისა და დახმარების აღმოჩენის პირობებს. წესის მოქმედება ვრცელდება მგზავრებზე, რომლებიც ახორციელებენ ფრენას საქართველოდან სხვა ქვეყანაში საქართველოს ან უცხო ქვეყნის ავიაკომპანიის მეშვეობით და მგზავრებზე, რომლებიც ახორციელებენ ფრენას სხვა ქვეყნიდან საქართველოში საქართველოს ავიაგადამზიდველის მეშვეობით. ამ კანონის შესაბამისად მგზავრები, რომლებიც მოგზაურობენ საჰაერო ტრანსპორტით, სარგებლობენ სპეციალური უფლებებით. ფრენის გაუქმებისას, აუცილებელია მოსთხოვოთ ავიახაზებს ოფიციალური განმარტება, თუ რის გამო მოხდა ფრენის გაუქმება. მსგავსი დოკუმენტის არსებობა, შემდგომში საგრძნობლად გაგიადვილებთ თქვენი უფლებების დაცვის შესაძლებლობას. ავიაკომპანია ვალდებულია, მიაწოდოს მგზავრს ინფორმაცია ფრენის გაუქმების შესახებ და შესთავაზოს მას ფრენის შეცვლის მისთვის მისაღები ვარიანტები. აღნიშნული პირობის შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მან უნდა გადაუხადოს მგზავრს კომპენსაცია, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ფრენის გაუქმება გამოწვეულია განსაკუთრებული ვითარებით (მეტეოპირობები, ფრენის უსაფრთხოებასთან/საავიაციო უშიშროებასთან დაკავშირებული მოულოდნელი რისკები, არასტაბილური პოლიტიკური ვითარება, გაფიცვა და სხვა მსგავსი მოვლენები), რომლის თავიდან აცილება შეუძლებელია საჭირო ზომების მიღების მიუხედავად.

საჰაერო ხომალდში ჩასხდომაზე უარის თქმის და ფრენის გაუქმებისთვის კომპენსაციის ოდენობა დამოკიდებულია ფრენის მანძილზე. მაგალითად, თუ მგზავრი მიფრინავს 1500 კილომეტრამდე მანძილზე, მას დაგვიანების, გაუქმების ან გადაჯავშნის შემთხვევაში, 250 ევრო კომპენსაცია ეკუთვნის. 1500-დან 3500 კილომეტრამდე – 400, ხოლო, 3500 კილომეტრზე მეტ მანძილზე ფრენისას – 600 ევრო. მგზავრების დახმარების ვალდებულება ავიაკომპანიებს ხანგრძლივი დაგვიანების შემთხვევაში წარმოეშობათ. ხანგრძლივი დაგვიანება წარმოადგენს ფრენის დაგვიანებას, რომელიც აღემატება ორ საათს. ამ შემთხვევებში ავიაგადამზიდველმა უნდა უზრუნველყოს მგზავრი შემდეგი სახის უფასო მომსახურებით: კვებით და გამაგრილებელი სასმელებით, ორი სატელეფონო ზარით, ფაქსით, ან ელექტრონული ფოსტით სარგებლობის უფლებით. სულ მცირე 5 საათის დაგვიანების შემთხვევაში, ავიაგადამზიდველმა მგზავრს უნდა მისცეს არჩევანის საშუალება შემდეგ ორ პირობას შორის:

  1. ბილეთის ღირებულების ანაზღაურება იმ ფასით, რომლითაც ის იქნა შეძენილი, აგრეთვე, საჭიროების შემთხვევაში, პირველი შესაძლებლობისთანავე, მგზავრს უნდა მიეცეს გამგზავრების საწყის პუნქტამდე დაბრუნების საშუალება;
  2. თანაბარი პირობებით, დანიშნულების ბოლო პუნქტამდე, ალტერნატიული მარშრუტის არჩევის შესაძლებლობა. იმ შემთხვევაში, როდესაც ფრენის დრო გადაიდება სულ მცირე ერთი დღე-ღამით ბილეთში მითითებულ ფრენის დროსთან შედარებით, ავიაკომპანიამ მგზავრებს შემდეგი დახმარება უნდა აღმოუჩინოს: კვება და გამაგრილებელი სასმელები, საცხოვრებელი (სასტუმრო ან სხვა საცხოვრებელი ადგილი), იმ შემთხვევაში, თუ მგზავრმა უნდა გაატაროს მოლოდინში ერთი ან მეტი ღამე - მგზავრობა აეროპორტიდან საცხოვრებელ ადგილამდე.
კომპენსაციისა და უფასო მომსახურების მისაღებად, პირველ რიგში, გადამყვან ავიაკომპანიას უნდა მიმართოთ. რიგ შემთხვევაში ავიაგამზიდველებს საჩივრის ფორმები თავად აქვთ შემუშავებული. თუ ასეთი ფორმა არ შემოგთავაზეს ან ვერ იპოვეთ მათ ვებგვერდზე, შეგიძლიათ, ავიაკომპანიას წერილობით მიმართოთ. კომპენსაციაზე ან კუთვნილ დახმარებაზე უარის შემთხვევაში, როგორც მგზავრს ისე ავიაკომპანიას, უფლება აქვთ მიმართონ სასამართლოს. რეისის დაგვიანებისა და ფრენის გაუქმების გამომწვევი ვითარების ხასიათიდან და კონკრეტული შემთხვევების თავისებურებებიდან გამომდინარე, კომპენსაციის მიღების უფლება პრაქტიკაში არცთუ ისე მარტივი დასადასტურებელია. ამიტომ სასურველია შეინახოთ შესაბამის ფრენასთან დაკავშირებული ყველა დოკუმენტი, ასევე სთხოვეთ ავიაკომპანიის წარმომადგენლებს ადგილზე გაკეთებული შემოთავაზებებისა და ზეპირი განცხადებების გამოგზავნა წერილობითი შეტყობინებების სახით (რასაც მათ კანონი ავალდებულებს). სასურველია  წინასწარ გაეცნოთ თქვენი გადამყვანი ავიაკომპანიის პოლიტიკას მგზავრთა უფლებების დაცვის კუთხით.

აღნიშნული რეგულაციები ქართულ საკანონმდებლო სივრცეში სიახლეს წარმოადგენს, ამიტომაც პოტენციური დაზარალებულები მწირ ინფორმაციას ფლობენ ასეთ შემთხვევაში საკუთარ უფლებებთან დაკავშირებით. ე.წ „ინფორმაციული ვაკუუმი“ კი ავიაკომპანიებს ამ უფლებების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობას აძლევს. ამასთან, კომპენსაციის მიღების პროცედურა გარკვეულ დროსთან და ხარჯთან არის დაკავშირებული. მგზავრმა თავდაპირველად უნდა მოიძიოს ავიახაზის სწორი საკონტაქტო მონაცემები, განახორციელოს სატელეფონო ზარები. კარგ შემთხვევაში, მას უპასუხებენ. მეტიც, როგორც უკვე აღვნიშნე, კომპენსაციის მიღების აუცილებელი წინაპირობაა, რეისის გადადება ან გაუქმება გამოწვეული იყოს ავიაკომპანიის მიერ. მოქმედი რეგულაცია მიუთითებს, რომ ავიაგადამზიდველს არ დაეკისრება კომპენსაციის გადახდის ვალდებულება, თუ ის დაამტკიცებს, რომ ფრენის გაუქმება გამოწვეულია განსაკუთრებული ვითარებით. განსაკუთრებულ ვითარებად შეიძლება ჩაითვალოს: მეტეოპირობების გაუარესება, ფრენის უსაფრთხოებასთან ან საავიაციო უშიშროებასთან დაკავშირებული რისკები, გაფიცვები და სხვა.

ამ მხრივ, ავიაკომპანიებს დიდი ვარირების საშუალება აქვთ, რათა თავიდან აირიდონ კომპენსაციის გადახდა. ამიტომაც საჩივრის წერილი უნდა მომზადდეს კვალიფიციურად, რაც თავის მხრივ მომხმარებელს თავიდანვე  პესიმისტურად განაწყობს. ზემოხსენებული  პროცედურების გამარტივების  და მომხმარებელთა უფლებების  უფრო ეფექტური დაცვის მიზნით, გასული წლის ნოემბერში ინტერნეტსივრცეში სტარტაპი flyhelp გამოჩნდა, რომელიც ვებ​გვერდისა და მობილური აპლიკაციის მეშვეობით თქვენს წარმომადგენლობასა და ავიაკომპანიასთან წარმოშობილ დავაში თქვენი უფლებების დაცვას უზრუნველყოფს.

თარიღი: 2018/05/04